PARKMAG Newsletter
Państwowa Inspekcja Pracy zyska wobec pracodawców nowe narzędzia do kontroli zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych. Zmiany wejdą w życie 8 lipca 2026 r;
W tym artykule:
Umowa o pracę zamiast zlecenia
Reforma, jak podaje Ministerstwo Pracy, ma przede wszystkim ograniczyć stosowanie umów cywilnoprawnych w sytuacjach, gdy powinna być zawarta umowa o pracę. Chodzi np. o umowę zlecenia. Ministerstwo zaznacza, że prawidłowo zawarte umowy cywilnoprawne pozostają w pełni legalne i nie są zagrożone.
Nowe uprawnienia PIP do przekształcania umów
Kluczową zmianą jest przyznanie okręgowym inspektorom pracy uprawnienia do przekształcania umów niezgodnych z prawem w umowy o pracę.
Przykładowo: jeśli osoba faktycznie świadczy pracę w warunkach stosunku pracy, ale ma umowę zlecenia, inspektor będzie mógł wydać decyzję zamieniającą tę umowę w etat.
Nie oznacza to jednak dowolności. Decyzja będzie możliwa wyłącznie w jasno określonych przypadkach, po przeprowadzeniu kontroli i przy spełnieniu ustawowych warunków.
Kiedy umowa jest nieprawidłowo zawarta?
Jak podaje resort pracy, nieprawidłowo zawarta umowa to np. umowa zlecenia stosowana w sytuacji, gdy zgodnie z prawem powinien zostać nawiązany stosunek pracy . Artykuł 22 Kodeksu pracy zakazuje zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi, jeśli występuje stosunek pracy, czyli gdy pracownik lub pracownica:
- wykonuje osobiście określoną pracę,
- pracuje pod kierownictwem lub nadzorem pracodawcy lub przełożonego,
- ma wyznaczone miejsce i czas wykonywania zadań .
Kiedy umowy cywilnoprawne pozostają dopuszczalne?
Resort podkreśla, że w wielu sytuacjach właściwą formą współpracy pozostają umowy cywilnoprawne. Jednak pod warunkiem, że nie zastępują umowy o pracę oraz że ich stosowanie jest dopuszczone przez inne przepisy. Takie umowy nadal są zgodne z prawem, a osoby korzystające z nich nie muszą obawiać się ich zakwestionowania przez PIP .
Jak będzie wyglądać procedura zmiany?
Osoba zatrudniona na umowie cywilnoprawnej (np. zleceniu), która uważa, że zgodnie z prawem powinna mieć umowę o pracę, będzie mogła zgłosić się po pomoc do Państwowej Inspekcji Pracy.
Inspektor PIP przeprowadzi wtedy kontrolę – zazwyczaj niezapowiedzianą. Pracodawca nie dowie się, co ją zainicjowało ani kto poprosił o interwencję . Jeżeli jednak kontrola wykaże nieprawidłowości:
- W pierwszej kolejności inspektor wyda polecenie usunięcia naruszeń, wyznaczając termin na zawarcie umowy o pracę lub dostosowanie faktycznych warunków współpracy do prawa .
- Jeśli polecenie nie zostanie wykonane, inspektor będzie mógł wnioskować do okręgowego inspektora pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę .
- Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, co wstrzyma jej wykonanie do czasu wydania wyroku .
Sąd pracy będzie mógł udzielić zabezpieczenia, które ma chronić pracownika przed zwolnieniem lub rozwiązaniem umowy w trakcie trwania postępowania.
Zmiany w prawach PIP: co oznaczają dla pracodawców?
Firmy i organizacje mogą wykorzystać czas do 8 lipca 2026 roku na weryfikację umów cywilnoprawnych zawieranych ze współpracownikami.
Jeśli faktyczne warunki zatrudnienia danej osoby noszą cechy stosunku pracy, pracodawca powinien zawrzeć z nią umowę o pracę.
Jednocześnie umowy cywilnoprawne wciąż mogą stosowane tam, gdzie są odpowiednią formą współpracy. PIP nie będzie ich kwestionować.
