Fundusze Norweskie i EOG 4.0 wesprą turystykę? Wszystko, co należy wiedzieć [PORADNIK]

Dziś skupiamy uwagę na temacie Funduszy Norweskich i EOG 4.0, które już niedługo staną się silnym zastrzykiem finansowym dla polskiego samorządu i biznesu, w tym firm z szeroko rozumianej branży turystyki oraz rekreacji. Znanych jest już dużo szczegółów rozwiązania. Przedsiębiorco, z naszego poradnika dowiesz się, czym jest program wsparcia, dla kogo jest dedykowany, kiedy rusza i jakie środki można w nim uzyskać.

Fundusze Norweskie i EOG – co to takiego?

Kilka miesięcy temu na łamach Parkmag.pl informowaliśmy o Środkach Szwajcarskich, a dokładnie o Szwajcarsko-Polskim Programie Współpracy, będącym formą bezzwrotnej pomocy zagranicznej przyznanej przez Szwajcarię Polsce. Tym razem na tapet bierzemy Fundusze Norweskie i EOG 4.0. To oczywiście robocza nazwa, ponieważ w rzeczywistości mowa o szerszym zagadnieniu.

– Fundusze Norweskie i EOG to nazwa potoczna, pod którą kryją się dwa mechanizmy o formalnej nazwie: Norweski Mechanizm Finansowy i Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Są to środki finansowe pochodzące od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii przeznaczone na redukcję nierówności społecznych i ekonomicznych w krajach UE, w tym w Polsce – wyjaśnia w rozmowie z Parkmag.pl Agnieszka Ratajczak, dyrektor Działu Współpracy Międzynarodowej w NCBiR.

925 mln euro dla Polski w ramach Funduszy Norweskich

Pytanie zasadnicze brzmi, dlaczego Islandia, Liechtenstein i Norwegia pomagają innym krajom? To efekt współpracy. W zamian te trzy państwa korzystają z dostępu do rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, chociaż nie są członkami wspólnoty. Taka forma pomocy wiąże się z całkiem pokaźnym wsparciem finansowym dla krajów beneficjentów, w tym właśnie Polski.

– W ramach czwartej edycji Funduszy Norweskich i EOG Polska otrzymała 925 mln euro, które są przeznaczone na realizację 8 programów. Każdym programem zarządza polska instytucja publiczna, tzw. operator programu. Np. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju jest operatorem Programu „Badania Stosowane i Innowacje” – tłumaczy Agnieszka Ratajczak.

Kto jest operatorem programów w Polsce?

Zgodnie z tym, co usłyszeliśmy, operatorami publicznymi Funduszy Norweskich będzie 8 instytucji. 4 lutego br. podpisano umowy z 5 podmiotami, które wdrożą programy:

• Badania Stosowane i Innowacje – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (80,5 mln euro);
• Badania Podstawowe – Narodowe Centrum Nauki (60 mln euro);
• Rozwój Lokalny – Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (168 mln euro);
• Zielony Biznes i Innowacje – Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (55 mln euro);
• Kultura – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (106 mln euro).

W każdym z tych programów zostanie uruchomiony co najmniej jeden konkurs jeszcze w 2026 roku. Obecnie trwają konsultacje i przygotowania. W dalszej kolejności zostaną podpisane umowy na kolejne 3 programy z 3 instytucjami. To:

• Zielona Transformacja – Ministerstwo Klimatu i Środowiska;
• Sprawiedliwość – Ministerstwo Sprawiedliwości;
• Sprawy Wewnętrzne – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

– Programy zaplanowane w czwartej edycji Funduszy Norweskich i EOG przyczynią się do tego, że Polska będzie bardziej „zielona”, dostatnia i odporna, wzmacniając jednocześnie relacje między naszymi krajami – mówi Kristin Hansen, przewodnicząca Komitetu Mechanizmów Finansowych.

Aby ukazać skalę działań, warto podkreślić, że w poprzedniej edycji Funduszy Norweskich i EOG beneficjenci tylko pod skrzydłami NCBR zrealizowali łącznie 81 projektów. A jak wiadomo, operatorów jest aż 8. Warto dodać, że każdy program dotyczy innych obszarów wsparcia.

I tu przechodzimy do sedna sprawy, ponieważ katalog potencjalnych beneficjentów w ramach Funduszy Norweskich i EOG może być szeroki. Istnieje prawdopodobieństwo, że wielu wnioskodawców będzie przedstawicielami sektora turystyki, atrakcji, rekreacji czy nawet rozrywki.

Które programy mogą wesprzeć turystykę?

Przykładowo Program „Rozwój Lokalny” ma wspierać zrównoważony rozwój miast, działania gospodarcze i społeczne, co w praktyce może obejmować projekty związane m.in. z poprawą atrakcyjności miejscowości, w tym terenów turystycznych, przestrzeni publicznych, obiektów rekreacyjnych. Program ten jest skierowany do samorządów miast, lecz w działaniach wezmą też udział przedsiębiorstwa poprzez projekty współrealizowane z gminami (wsparcie przedsiębiorczości lokalnej). Mowa tutaj o inicjatywach biznesowych. Nie ma jeszcze potwierdzonych zasad przyznawania wsparcia (program jeszcze nie ruszył), lecz warto być czujnym i monitorować komunikaty MFiPR.

Program „Kultura” zakłada wsparcie finansowe dla działań związanych m.in. z dziedzictwem kulturowym, lokalnymi wydarzeniami oraz inicjatywami artystycznymi, a także renowacją zabytków, organizacją festiwali, koncertów i wystaw. Tutaj pojawi się szansa na wsparcie dla placówek kulturowych, w tym: muzeów, skansenów, zamków, a także festiwali czy inicjatyw artystycznych. Dominować ma kultura i sprawy publiczne, nie stricte komercyjne usługi. Ruszył już nabór w programie. Aplikować mogą m.in. samorządy, instytucje publiczne, ale też organizacje pozarządowe (fundacje, stowarzyszenia) oraz MŚP z sektora kultury i przemysłów kreatywnych.

Program „Zielony Biznes i Innowacje” ma wspierać innowacje oraz firmy w obszarze gospodarczym. Chodzi np. o technologie i trendy przyjazne środowisku. Może to być przestrzeń dla przedsiębiorstw w sektorze turystyki i kultury, które postawią na „zielone” inwestycje, poprawę efektywności energetycznej oraz nowoczesne projekty. Jednak dopiero konkretne założenia konkursów przedstawią szczegóły programu. Ten jeszcze nie ruszył.

Wydaje się, że to trzy główne programy, które mogą pozwolić wesprzeć turystykę i rekreację w ramach Funduszy Norweskich i EOG.

W przeszłości z programu korzystały już atrakcje

To czwarta edycja Funduszy Norweskich i EOG, a to oznacza, że katalog beneficjentów jest szeroki. Także w sektorze prywatnego biznesu. Warto np. wymienić tutaj kompleks noclegowy i wypoczynkowy Western Camp Resort w Zatorze obok Energylandii. Projekt rozbudowy obiektu uzyskał dofinansowanie w kwocie ponad 8,6 mln zł w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego (Norway Grants) 2014–2021. Całość projektu opiewała na kwotę ponad 21,4 mln zł.

Które inne przedsiębiorstwa prywatne lub instytucje publiczne z branży turystyki i kultury skorzystały na wsparciu? Kilka przykładów:

• Hotel Robert’s Port w Mikołajkach;
• Nowy Sztynort / port jachtowy w Sztynorcie;
• Dom Rybaka w Giżycku-Pierkunowo; 
• Hotel Joseph Conrad / Camp Pisz (ośrodek żeglarstwa i turystyki wodnej);
• Muzeum Zamkowe w Malborku;
• Twierdza Wisłoujście (tj. Muzeum Gdańska);
• Ogród Zoologiczny we Wrocławiu;
• Interaktywne Centrum Bajki i Animacji OKO w Bielsku-Białej;
• Zagospodarowanie nabrzeża w Gryfinie;
• Mazury Charter w Giżycku;
• Utworzenie Pilskiego Instytutu Integracji i Edukacji w Pile;
• Narusa Leśna Przystań we Fromborku;
• Pałac Krasińskich w Warszawie;
• Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku.

Kiedy start programów 4.0?

Instytucje publiczne przygotowują się do wdrożenia programu i opracowania konkursów w ramach podpisanych umów. Prawdopodobnie będą one gotowe jeszcze w tym roku. Wówczas znane mają być założenia, ich konkretny cel, grupa docelowa mogąca aplikować o środki, a także zasady i reguły przyznawania wsparcia. Oczywiście terminy zależą od konkretnego operatora programu. Wiosną dużo się wyjaśni, jeśli chodzi o MKiDN.

– W kwietniu 2026 roku organizujemy konferencję otwierającą Program „Kultura”, połączoną z kolejnym wydarzeniem wspierającym tworzenie partnerstw. Rozpoczęcie konkursów planujemy na koniec II lub początek III kwartału tego roku, co gwarantuje, że pierwsze projekty realizowane ze środków nowej edycji rozpoczną się w 2027 roku – mówi wiceminister resortu Marek Krawczyk.

Temat Funduszy Norweskich i EOG 4.0 warto więc na bieżąco monitorować.

***

Więcej informacji dostępnych na stronie: Eeagrants